Eksperci odpowiadają na pytania czytelników

Eksperci odpowiadają na pytania czytelników

Eksperci odpowiadają na pytania czytelników

Pytanie:

PYTANIE: Mam dokonać inwentaryzacji sieci zakładowej po remoncie. Jak często się zdarza, brak jest jakiejkolwiek dokumentacji (poza przyłączem głównym zasilania). Moje pytanie brzmi: jaką niezbędną dokumentację muszę wykonać oraz jakie pomiary muszę wykonać? Czy pomiar instalacji odgromowej jest również niezbędny?

Odpowiedź:

ODPOWIEDŹ: W wyniku Pana pracy powinna powstać pełna dokumentacja instalacji elektrycznych. W jej skład powinny wejść plany instalacji, schemat rozdziału energii, rysunki i schematy rozdzielnic. Na planach i schematach należy podać sposób wykonania instalacji, typy i przekroje przewodów oraz ewentualnie rurek izolacyjnych, a także typy i rozmieszczenie gniazd wtyczkowych oraz łączników instalacyjnych. Przy okazji należy sprawdzić prawidłowość połączeń przewodów w gniazdach wtyczkowych i przy podłączonych na stałe urządzeniach elektrycznych. Szczególną uwagę należy zwrócić na połączenia w gniazdach podwójnych.

Rys. 1. Połączenia w gnieździe wtyczkowym podwójnym

Jednocześnie należy skontrolować kolorystykę izolacji żył przewodów. Powinna być zgodna z normą PN-HD 308 S2:2007P Identyfikacja żył w kablach i przewodach oraz w przewodach sznurowych. Kolorystyka ta pozwala na pierwszy rzut oka odróżnić przewody fazowe od neutralnych i ochronnych.

Tabela 1. Kolorystyka izolacji pojedynczych przewodów oraz żył w przewodach wielożyłowych (wg PN-HD 308 S2:2007P)

Kolorystyka przewodów i żył

Liczba żył

Przewód lub żyła ochronna

Przewód lub żyła neutralna

Przewód lub żyła fazowa

3

Zielonożółta

Niebieska

Brązowa, czarna lub szara

5

Zielonożółta

Niebieska

Brązowa

Czarna

Szara

Niezbędne jest podanie również informacji dotyczących budowy rozdzielnic oraz typów i parametrów umieszczonej w nich aparatury. Jednocześnie należy sprawdzić prawidłowość opisów aparatów i zacisków oraz przeznaczenia i numeracji obwodów. Każda rozdzielnica powinna być zaopatrzona w jej schemat. Wskazane jest wklejenie takiego dokumentu, osłoniętego przeźroczystą folią, na wewnętrznej stronie drzwiczek obudowy. W skład dokumentacji inwentaryzacyjnej powinien wejść także opis techniczny instalacji oraz wyniki przeprowadzonych pomiarów.

Ponieważ z treści pańskiego pytania wynika, że obiekt ma zewnętrzną instalację piorunochronną, dokumentacja inwentaryzacyjna powinna zawierać również plany tej instalacji, z podaniem materiałów oraz parametrów zwodów, przewodów odprowadzających i uziomów.

Zakres niezbędnych pomiarów powinien objąć instalacje elektryczne i instalację piorunochronną. Rodzaje pomiarów i zasady wykonywania w zakresie instalacji elektrycznych precyzuje Polska Norma PN-HD 60364-6:2008 PInstalacje elektryczne niskiego napięcia - Część 6: Sprawdzanie oraz norma PN-HD 60364-4-41:2009P Instalacje elektryczne niskiego napięcia - Część 4-41: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa - Ochrona przed porażeniem elektrycznym. Obie te normy mają nowsze wersje, ale po angielsku. Są to odpowiednio: PN-HD 60364-6:2016-07 oraz PN-HD 60364-4-41:2017-09. Wytyczne dla pomiarów dotyczących instalacji piorunochronnej zawiera punkt E.7.2. w normie PN-EN 62305- 3:2009P 20011 Ochrona odgromowa - Część 3 : Uszkodzenia fizyczne obiektów i zagrożenie życia.

W instalacjach elektrycznych należy wykonać następujące próby i pomiary:

* próbę ciągłości elektrycznej przewodów ochronnych, w tym przewodów głównych i dodatkowych połączeń wyrównawczych oraz w miarę potrzeby przewodów czynnych, występujących w obwodach odbiorczych, ukształtowanych w formie pierścienia przyłączonego do jednego punktu obwodu zasilającego;

* pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej; minimalne wartości rezystancji izolacji i wymagane napięcia pomiarowe podane są w tabeli zawartej w normie PN-HD 60364-6:2008 P.

Tabela 2. Wymagane napięcia pomiarowe i minimalne wartości rezystancji izolacji według normy PN-HD 60364-6:2008 P

Napięcie nominalne obwodu

Napięcie pomiarowe prądu stałego d.c.

Wymagana rezystancja izolacji

V

V

SELV i PELV

250

≥0,5

do 500 V włącznie, w tym FELV

500

≥1,0

powyżej 500 V

1000

≥1,0

W przypadku ochrony za pomocą bardzo niskiego napięcia SELV separację części czynnych obwodu SELV od części czynnych innych obwodów i od ziemi należy sprawdzić, mierząc rezystancję izolacji. Zmierzone wartości rezystancji powinny być zgodne z wartościami podanymi w powyższej tabeli.

W przypadku ochrony za pomocą bardzo niskiego napięcia PELV separację części czynnych obwodu PELV od części czynnych innych obwodów należy sprawdzić, mierząc rezystancję izolacji. Zmierzone wartości rezystancji powinny być zgodne z wartościami podanymi w powyższej tabeli.

* Pomiary powinny objąć także sprawdzenie skuteczności ochrony przy uszkodzeniu za pomocą samoczynnego wyłączenia zasilania

W układzie TN

Ocena polega na sprawdzeniu, czy spełniony jest warunek:

gdzie:

Zs – impedancja pętli zwarciowej, która obejmuje źródło zasilania, przewód liniowy do miejsca zwarcia i przewód ochronny od miejsca zwarcia do źródła zasilania,

Ia – prąd powodujący samoczynne zadziałanie urządzenia zabezpieczającego w wymaganym czasie,

Uo – nominalne napięcie przewodu liniowego względem ziemi.

Wartość Zs ustala się pomiarem, a prąd Ia określa na podstawie charakterystyk czasowo-prądowych urządzeń zabezpieczających dla wymaganych czasów wyłączenia (na przykład 0,2; 0,4; 5 s przy Uo = 230 V) lub znamionowego prądu różnicowego przy zastosowaniu urządzeń ochronnych różnicowoprądowych, poprzez oględziny zabezpieczeń nadprądowych lub oględziny i sprawdzenie działania urządzeń ochronnych różnicowoprądowych.

W układzie TT

Jeżeli wyłączenie zasilania realizowane jest przez urządzenie ochronne różnicowoprądowe, ocena polega na sprawdzeniu, czy spełniony jest warunek:

RAIΔn ≤ UL

gdzie:

RA – całkowita rezystancja uziomu i przewodu ochronnego łączącego części przewodzące dostępne z uziomem,

IΔn – znamionowy prąd różnicowy,

UL – napięcie dotykowe dopuszczalne długotrwale.

W warunkach środowiskowych normalnych wartość UL wynosi 50 V dla prądu przemiennego i 120 V dla prądu stałego. W warunkach środowiskowych o zwiększonym zagrożeniu wartość UL wynosi 25 V i 12 V dla prądu przemiennego oraz 60 V i 30 V dla prądu stałego.

Jeżeli wyłączenie zasilania realizowane jest przez urządzenia zabezpieczające przed przetężeniami (zabezpieczenia nadprądowe), sprawdzenie skuteczności ochrony wykonuje się analogicznie jak dla układu TN.

Następnym elementem wymagającym pomiaru jest rezystancja uziomów ochronnych w instalacji elektrycznej. Pomiar taki wykonuje się przy użyciu prądu przemiennego metodą techniczną.

* Pomiaru wymaga również wartość prądu, przy którym zadziała urządzenie ochronne różnicowoprądowe w trakcie wykonywania jego testu. Prąd ten nie powinien być większy od znamionowego prądu różnicowego IΔn.

Sprawdzenia wymagają także czasy zadziałania urządzeń ochronnych różnicowoprądowych. Próba taka powinna być wykonana przy prądzie różnicowym:

IΔ = 5 x IΔ n

W instalacji piorunochronnej należy wykonać pomiary rezystancji uziomów, a także sprawdzić jakość połączeń przewodów ze sobą oraz z podłożem.

Autor: mgr inż. Janusz Strzyżewski członek Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych, członek Polskiego Komitetu Oświetleniowego SEP, członek Polskiego Komitetu Oświetleniowego SEP