Badania urządzeń przenośnych: zakres badań, kto może je wykonywać i jakimi przyrządami

Badania urządzeń przenośnych: zakres badań, kto może je wykonywać i jakimi przyrządami

Badania urządzeń przenośnych: zakres badań, kto może je wykonywać i jakimi przyrządami

Urządzenia wprowadzane na rynek muszą być projektowane i wykonywane zgodnie z obowiązującymi standardami bezpieczeństwa. Dzięki temu możemy być pewni poprawności działania nowo nabytego urządzenia. Niestety po długim czasie użytkowania, często również uszkodzeniach, urządzenia tracą gwarancję bezpieczeństwa. Osoba eksploatująca nie może mieć pewności co do bezpieczeństwa dalszego korzystania z akcesoriów. Wziąwszy pod uwagę istniejące niebezpieczeństwo, należy systematycznie dokonywać badań często użytkowanych elektronarzędzi oraz urządzeń przenośnych.

Dbałość o bezpieczeństwo pracowników jest wystarczającym powodem, aby w miejscu pracy urządzenia zasilane energią elektryczną były poddawane okresowym badaniom. Oczywiście istnieje taki obowiązek, wynikający z ustawy Kodeks pracy. Okresowe badanie elektronarzędzi, poza zagwarantowaniem bezpieczeństwa, zapewnia wiele innych korzyści, związanych chociażby z zapobieganiem awariom i przestojom, co bezpośrednio przekłada się na zmniejszenie kosztów pracy.

Urządzenia przenośne, wymagające wykonania kontroli pomiarowej, określa się jako urządzenia niebędące stałą częścią instalacji, a przeznaczone do podłączenia do tejże instalacji lub gniazdka elektrycznego. Jako przykłady takich urządzeń można wymienić urządzenia kuchenne, biurowe, narzędzia używane w branży budowlanej, sprzęt laboratoryjny a także domowe urządzenia czyszczące takie jak odkurzacze, mopy parowe.

Podstawową intencją wykonywania pomiarów elektronarzędzi oraz urządzeń przenośnych jest zapewnienie bezpieczeństwa podczas codziennego ich użytkowania. Zakres i częstotliwość badań są zależne od sprzętu i wymogów, które zamieszczone są przez producenta w zakresie konserwacji oraz eksploatacji, a także od użytkownika, który jest zobowiązany do kontrolowania stanu technicznego urządzeń.

Norma PN-88/E-08400/10:1988 precyzuje wymagania dotyczące okresów przeprowadzania badań, które są uzależnione od kategorii użytkowania.

Kategoria I – elektronarzędzia eksploatowane dorywczo, kilkakrotnie w ciągu jednej zmiany, zwracane do wypożyczalni lub używane przez stałych pracowników.

Kategoria II – elektronarzędzia eksploatowane często w ciągu jednej zmiany i przekazywane kolejnym zmianom bez zwracania ich do wypożyczalni.

Kategoria III – elektronarzędzia eksploatowane w sposób ciągły na więcej niż jednej zmianie lub zainstalowane na stałe, np. w linii produkcyjnej lub montażowej.

Badania bieżące – należy wykonywać każdorazowo przed wydaniem elektronarzędzia do eksploatacji oraz w przypadku elektronarzędzi zaliczanych do II i III kategorii użytkowania (patrz rozdz. 5.), przed rozpoczęciem pracy na danej zmianie. Zakres badania bieżącego obejmuje oględziny zewnętrzne oraz sprawdzenie biegu jałowego.

Badania okresowe − należy wykonywać nie rzadziej niż:

− co 6 miesięcy dla elektronarzędzi I kategorii użytkowania,

− co 4 miesiące dla elektronarzędzi II kategorii użytkowania,

− co 2 miesiące dla elektronarzędzi III kategorii użytkowania,

− po każdym zdarzeniu mogącym mieć wpływ na użytkowanie.

Zakres badań

Badania powinny uwzględniać:

Oględziny wykonywane wzrokowo z wykorzystaniem prostych narzędzi. Do zakresu działań należy:

− sprawdzenie tabliczki znamionowej urządzenia,

− weryfikacja przewodu zasilającego wtyczki,

− sprawdzenie stanu obudowy,

− kontrola działania elementów mechanicznych, wyłączników, regulatorów, blokad,

− sprawdzenie śrub obudowy, osłon, uszczelnień oraz otworów wentylacyjnych.

Ponadto należy dokonać oględzin wewnętrznych, do których należą takie działania, jak:

− kontrola zamocowania przewodu zasilającego, trwałości styków łączeniowych wewnątrz urządzenia i wtyczki,

− sprawdzenie stanu przewodu ochronnego PE łącznie z jego połączeniami i zaciskami ochronnymi,

− zbadanie zamocowań i styków, które znajdują się w składzie obwodu elektrycznego danego urządzenia.

Co więcej, należy sprawdzić komutator oraz szczotki, a także uzwojenie wirnika i stojana. Nie bez znaczenia jest kontrola łożysk, układów mechanicznych, a także elementów wentylacyjnych.

  • Sprawdzenie biegu jałowego, które ma porównać parametry urządzenia z parametrami znamionowymi.
  • Badania przewodu PE (przewodu ochronnego) przeprowadza się w przypadku urządzeń wykonanych w I klasie ochronności. Pomiar wykonuje się pomiędzy stykiem ochronnym wtyczki (lub punktem podłączenia w przypadku urządzenia na stałe podłączonego do sieci) a metalowymi elementami obudowy urządzeni, połączonymi z PE.
  • Badanie rezystancji izolacji. Dla bezpiecznego użytkowania urządzeń konieczna jest właściwa rezystencja izolacji. Należy badać ją wraz z przewodem zasilającym. Poza głównymi elementami należy skontrolować także wszystkie metalowe części. Główne badanie wykonuje się pomiędzy zwartymi przewodami L-N a metalowymi częściami obudowy.

Kto może dokonywać pomiarów PAT test

Przepisy mające zapewnić bezpieczeństwo podczas użytkowania elektronarzędzi odpowiedzialność za poprawność działania urządzeń przypisują początkowo producentowi. Zanim urządzenie zostanie dopuszczone do użytkowania, musi zostać przebadane i sprawdzone, a także wyposażone w odpowiednio stworzoną instrukcję obsługi. Jednak po nabyciu narzędzi ręcznych odpowiedzialność za ich użytkowanie przechodzi na właściciela. To on powinien dokonywać oględzin oraz potrzebnych pomiarów lub zlecić takowe działania firmie wykonującej usługi pomiarowe. Prawidłowe postępowanie należy rozpocząć od zinwentaryzowania posiadanego sprzętu elektrycznego, ustaleniu klasy ochronności i kategorii jego użytkowania. Każde badanie musi być poprzedzone gruntownymi oględzinami urządzenia i jest to krok najważniejszy.

Ustawa Prawo energetyczne zastrzega, że osoby, które zajmują się eksploatacją urządzeń, zobowiązane są do posiadania odpowiednich kwalifikacji.

Art. 54.

1. Osoby zajmujące się eksploatacją sieci oraz urządzeń i instalacji określonych w przepisach, o których mowa w ust. 6, obowiązane są posiadać kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisje kwalifikacyjne.

1a. Sprawdzenie spełnienia wymagań kwalifikacyjnych powtarza się co pięć lat – ten przepis został uchylony w 2011 roku – ale według wykładni Urzędu Regulacji Energetyki jest mało wyjątków, które zwalniają elektryka z odnawiania świadectwa kwalifikacyjnego co 5 lat. Odnawiane powinny być m.in. świadectwa potwierdzających kwalifikacje zawodowe osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, instalacji lub sieci, a świadczących usługi na rzecz konsumentów, mikro, małych i średnich przedsiębiorców.

1b. W razie stwierdzenia, że eksploatacja urządzeń, instalacji i sieci jest prowadzona niezgodnie z przepisami dotyczącymi ich eksploatacji, na wniosek pracodawcy, inspektora pracy, prezesa URE lub innego organu właściwego w sprawach regulacji gospodarki paliwami i energią, o którym mowa w art. 21a, sprawdzenie spełnienia wymagań kwalifikacyjnych należy powtórzyć przed upływem pięciu lat.

2. Zabrania się zatrudniania przy samodzielnej eksploatacji sieci oraz urządzeń i instalacji

określonych w przepisach, o których mowa w ust. 6, osób bez kwalifikacji, o których mowa w ust. 1.

Urządzenia do wykonywania pomiarów (PAT testery)

Do wykonywania pomiarów stwierdzających przydatność do użytkowania oraz potwierdzających bezpieczeństwo przy pracy na urządzeniu przenośnym, takim jak np. ekspres do kawy, spawarka czy czujniki elektryczne, wykorzystuje się PAT testery.

PAT od słów: Portable Appliance Testing – co w tłumaczeniu na polski oznacza: sprawdzanie przenośnych urządzeń.

Są to przyrządy specjalnie zaprojektowane do sprawdzania działania oraz bezpieczeństwa różnego rodzaju elektrycznych urządzeń i narzędzi przenośnych. Zazwyczaj wykonują badanie przewodu (obwodu) ochronnego, rezystancji izolacji, prądów upływu oraz wykonują test funkcjonalny, czyli sprawdzenie mocy i innych parametrów podczas pracy.

Przy wyborze przyrządu należy zwrócić uwagę na to, czy:

  • Posiada pamięć, która ułatwia pracę. Seria zmierzonych danych jest zapisywana wraz z opisem badanego urządzenia. Później przetransmitowana do komputera bardzo łatwo może być poddana obróbce i przedstawiona w formie protokołu.
  • Ma funkcję sekwencji pomiarowych. Sekwencje pomiarowe pozwalają automatyzować pracę. Wystarczy uruchomić badanie w trybie sekwencji pomiarowej, a przyrząd krok po kroku będzie uruchamiał kolejne (zaprogramowane wcześniej) funkcje pomiarowe i informował pomiarowca o czynnościach, jakie ma podjąć w trakcie kolejnych badań.
  • Jaki zakres badań obejmuje dany przyrząd. Na rynku można znaleźć proste i zaawansowane przyrządy pomiarowe. O wyborze często decyduje cena, jednak przed ostateczną decyzją warto wziąć pod uwagę kilka istotnych rzeczy:

− liczbę urządzeń i częstość ich badań;

− rodzaj badanych urządzeń – niektóre urządzenia elektryczne przez swoją specyfikę wymagają specjalnych akcesoriów oraz funkcji pomiarowych. Szczególnie dotyczy to urządzeń medycznych, spawarek i niektórych maszyn;

− dopasowanie przyrządu do norm obowiązujących w naszym kraju.

Testery PAT służą do wykonywania pomiarów, których wyniki określają stan bezpieczeństwa badanych urządzeń. W związku z tym, aby zapewnić odpowiednią obsługę i poprawność uzyskiwanych wyników, należy stosować się do następujących zaleceń:

  • Przed rozpoczęciem eksploatacji miernika należy dokładnie zapoznać się z jego instrukcją i odpowiednio stosować się do przepisów bezpieczeństwa i zaleceń producenta.
  • Zastosowanie miernika inne niż podane w instrukcji producenta może spowodować uszkodzenie przyrządu, co niekiedy doprowadzi do poważnego zagrożenia dla użytkownika.
  • Przyrządy PAT mogą być używane tylko przez osoby posiadające wymagane uprawnienia dla prac przy instalacjach elektrycznych. Posługiwanie się miernikiem przez osoby nieuprawnione może doprowadzić do uszkodzenia przyrządu i być źródłem poważnego niebezpieczeństwa dla użytkownika.
  • Przyrządów nie można stosować do sieci i urządzeń w pomieszczeniach o specjalnych warunkach, np. w atmosferze niebezpiecznej pod względem wybuchowym i pożarowym.

Niedopuszczalne jest używanie:

− miernika, który uległ uszkodzeniu i jest całkowicie lub częściowo niesprawny,

− przewodów z uszkodzoną izolacją,

− miernika przechowywanego zbyt długo w złych warunkach (np. zawilgoconego).

  • Do zasilania miernika należy używać tylko uziemionych gniazd sieciowych.
  • Przed rozpoczęciem pomiaru należy zawsze sprawdzić, czy przewody są podłączone do odpowiednich gniazd pomiarowych.
  • Nie wolno dotykać badanego urządzenia podczas trwania testu.
  • Gniazda pomiarowe oraz gniazdo do badań przewodu IEC są zabezpieczone przed omyłkowym podłączeniem do napięcia do 300 V AC przez 60 s.
  • Naprawy mogą być wykonywane wyłącznie przez autoryzowany serwis.