Rozdzielnice DBO do obsługi przez osoby niewykwalifikowane

Rozdzielnice DBO do obsługi przez osoby niewykwalifikowane

Rozdzielnice DBO do obsługi przez osoby niewykwalifikowane

Rozdzielnice DBO są stosowane w większości budynków. Ze względu na dostępność dla osób nieposiadających kwalifikacji w dziedzinie elektryki muszą mieć odpowiednią konstrukcję zabezpieczającą przed porażeniem.

Rozdzielnice DBO występują w różnych wersjach jako wnękowe i naścienne oraz w formie pulpitów.

Charakterystyka rozdzielnic DBO

Rozdzielnic i sterownic tablicowych przeznaczonych do obsługi przez niewykwalifikowane osoby zwane w normie „osobami postronnymi” dotyczy część trzecia Polskiej Normy PN-EN 61439-3:2012 [2]. Rozdzielnice te w normie są oznaczone symbolem „DBO”. Zgodnie z kryteriami przyjętymi w normie to rozdzielnice przeznaczone do użytkowania przez osoby postronne, które mogą przy ich obsłudze wykonywać czynności łączeniowe oraz wymieniać wkładki topikowe. Założono przy tym, że obwody wyjściowe zawierają odpowiednie urządzenia ochronne przeznaczone do obsługiwania przez osoby niemające kwalifikacji do profesjonalnej obsługi urządzeń elektrycznych. W rozdzielnicach tych znamionowe napięcie względem ziemi nie może przekraczać 300 V prądu przemiennego. Natomiast natężenie prądu znamionowego (Inc) w poszczególnych obwodach wyjściowych nie może mieć wyższej wartości niż 125 A, prąd znamionowy całej rozdzielnicy (InA) DBO nie może zaś przekraczać 250 A.

Są to rozdzielnice stacjonarne i osłonięte przeznaczone do użytku wnętrzowego lub napowietrznego. DBO mogą mieć również wbudowane urządzenia sterownicze i/lub sygnalizacyjne, a także pomiarowe związane z rozdziałem energii elektrycznej. Norma ma zastosowanie do wszystkich DBO niezależnie od tego, czy są zaprojektowane, wyprodukowane i zweryfikowane indywidualnie, czy też zostały w pełni znormalizowanie i wyprodukowane masowo. DBO mogą być montowane poza fabryką pierwotnego producenta. Norma nie ma zastosowania do urządzeń indywidualnych i do niezależnych komponentów, takich jak wyłączniki, rozłączniki bezpiecznikowe, sprzęt elektroniczny itp., które powinny spełniać wymagania odpowiednich norm wyrobu.

Obudowy rozdzielnic DBO wykonuje się z różnych materiałów. Mogą być obudowy metalowe wykonane z blachy stalowej lub aluminiowej, a także z tworzyw sztucznych. W zależności od przeznaczenia mogą mieć odpowiedni stopień ochrony od wpływów zewnętrznych. Ze względu na warunki obsługi powinny mieć II stopień ochrony od porażeń.

Rozdzielnice tej grupy mogą być przystosowane do zawieszenia, umieszczenia we wnęce lub ustawienia na podłożu. W zależności od miejsca ich eksploatacji stosowany jest różny stopień zabezpieczenia obudów przed korozją. W takich przypadkach stosuje się stal ocynkowaną, nierdzewną lub kwasoodporną, a także aluminium oraz alucynk. Ponadto w zależności od potrzeb obudowy mogą mieć różny stopień ochrony przed dostępem wilgoci lub części stałych określany w kodzie IP wg Polskiej Normy [3].

Sprawdzanie rozdzielnic DBO

Rozdzielnice tej grupy muszą być szczególnie starannie sprawdzane przede wszystkim pod kątem zapewnienia bezpieczeństwa użytkowników. Wśród wielu standardowych badań przewidzianych w Polskiej Normie [1] na szczególną uwagę zasługuje:

– sprawdzenie wytrzymałości zastosowanych materiałów,

– skontrolowanie wymaganego stopnia ochrony od wpływów zewnętrznych,

– weryfikacja stopnia ochrony od porażeń (wymagany II stopień),

– sprawdzenie odstępów izolacyjnych powierzchniowych i powietrznych,

– weryfikacja prawidłowości połączeń wewnętrznych oraz jakości zacisków do przyłączeń instalacji zewnętrznych,

– sprawdzenie doboru aparatury i prawidłowości jej działania.

Do przeprowadzania badań rozdzielnic stosowane są m.in. specjalne mierniki. Przedstawiony na rysunku 1 aparat umożliwia wykonywanie wszystkich niezbędnych pomiarów bezpieczeństwa, takich jak ciągłość przewodów, rezystancja izolacji, prądów upływowych, działania wyłączników RCD, pomiar impedancji pętli zwarcia itp. Aparaty takie mają obszerną pamięć oraz możliwość współpracy z zewnętrzną drukarką.

Rys. 1. Miernik do badań m.in. rozdzielnic [6]

Przykładowe rozwiązania

Do grupy rozdzielnic DBO zalicza się m.in. rozdzielnice tablicowe. Na rysunku 2 przedstawiono przykład małej rozdzielnicy w wykonaniu natynkowym. Jest to wyrób umożliwiający umieszczenie w jednym rzędzie 12 aparatów modułowych, np. takich, jakie pokazano na rysunku 3. Większą wersję rozdzielnicy do montażu aparatury w czterech rzędach widać na rysunku 4. Jest to rozdzielnica z drzwiczkami otwieranymi do boku, przystosowana także do umieszczenia w niej aparatów modułowych.

Rys. 2. Rozdzielnica naścienna z uchylanymi drzwiczkami transparentnymi [5]

Rys. 3. Przykład aparatury modułowej do montażu m.in. w rozdzielnicach DBO [5]

Rys. 4. Przykład czterorzędowej rozdzielnicy naściennej [5]

Części składowe rozdzielnicy natynkowej przedstawiono na rysunku 5. W zależności od potrzeb jej obudowa może mieć różne stopnie ochrony od wpływów zewnętrznych IP 30, IP40 LUB IP54 określane wg Polskiej Normy [3].

Rys. 5. Części składowe rozdzielnicy natynkowej: 1 – obudowa, 2 – ściana tylna, wkład montażowy z aparaturą [7]

Oprócz rozdzielnic przystosowanych do montażu na wierzchu podłoża, zwanych natynkowymi, występują rozdzielnice przeznaczone do umieszczania we wnękach. Wnęki mogą być zamykane drzwiczkami pełnymi lub przeszklonymi, a także mogą to być drzwiczki transparentne. Na rysunku 6 przedstawiono części składowe rozdzielnicy wnękowej. Także ta wersja może mieć różny stopień ochrony określany w kodzie IP [3].

Rys. 6. Zasada budowy rozdzielnicy wnękowej: 1 – ściana tylna z ocynkowanej blachy lub z tworzywa sztucznego, 2 – kaseta podtynkowa, 3 – wkład montażowy, 4 – drzwiczki z ramą [7]

Do rozdzielnic zaliczanych do grupy określanej symbolem DBO należą także sterownice obsługiwane przez osoby niemające uprawnień do obsługi urządzeń elektrycznych. Mogą to być pulpity lub urządzenia montowane na ścianie, na przykład sterownica przedstawiona na rysunku 7.

Rys. 7. Przykład sterownicy w wykonaniu tablicowym [4]

Obudowa tej sterownicy jest wykonana z kopolimeru ABS w jasnoszarym kolorze (RAL7035). Posiada stopień ochrony IP65 i została przeznaczona do montażu w miejscach, gdzie wymaga się ochrony przed wnikaniem wody i pyłów oraz przed kondensacją powierzchniową pary wodnej we wnętrzu urządzenia. Transparentna uchylna pokrywa przyrządu umożliwia dostęp do pulpitu (panelu czołowego) przyrządu.

  1. PN-EN 61439-1:2011 – wersja polska – Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 1: Postanowienia ogólne.

  2. PN-EN 61439-3:2012 – wersja polska – Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 3: Rozdzielnice tablicowe przeznaczone do obsługiwania przez osoby postronne (DBO).

  3. PN-EN 60529:2003 – wersja polska – Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (kod IP).

  4. Materiały katalogowe firmy APAR.

  5. Materiały katalogowe firmy LEGRAND.

  6. Materiały katalogowe firmy METREL.

  7. Materiały katalogowe firmy MOELLER.

Materiały źródłowe:

Autor: mgr inż. Janusz Strzyżewski członek Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych, członek Polskiego Komitetu Oświetleniowego SEP, członek Izby Inżynierów Budownictwa