Przepisy i normy o rozdzielnicach niskiego napięcia

Przepisy i normy o rozdzielnicach niskiego napięcia

Przepisy i normy o rozdzielnicach niskiego napięcia

Inwestor, a w jego imieniu inspektor nadzoru inwestorskiego oraz kierownik robot elektrycznych powinni sprawdzić dostarczone przez wytwórcę rozdzielnice pod kątem zgodności z przepisami i normami.

W każdej instalacji elektrycznej konieczne jest instalowanie rozdzielnic zawierających aparaturę zabezpieczającą oraz w miarę potrzeb także sterowniczą. Rozdzielnice i sterownice niskiego napięcia muszą być wykonane zgodnie z odpowiednimi przepisami i Polskimi Normami.

Umiejscowienie rozdzielnic w przepisach

Zgodnie z ustępem 1 zawartym w art. 5 ustawy Prawo budowlane [pozycja 1 w materiałach źródłowych] obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi, należy (biorąc pod uwagę przewidywany okres użytkowania) projektować i wznosić w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej. Trzeba przy tym zapewnić m.in. bezpieczeństwo pożarowe oraz użytkowania i dostępność obiektów.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3. ustawy [1] urządzeniami budowlanymi są urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem.

W myśl treści ustępu 1 w art. 7 tejże ustawy do przepisów techniczno-budowlanych zalicza się warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane i ich usytuowanie oraz warunki techniczne ich użytkowania. W art. 10 zawarto zapis, zgodnie z którym przy wykonywaniu robót budowlanych można wykorzystywać tylko wyroby spełniające odpowiednie przepisy i będące zgodne z zamierzonym zastosowaniem. Warunki techniczne określa rozporządzenie ministra infrastruktury [2], natomiast źródłem wiedzy technicznej są m.in. Polskie Normy.

Normy dotyczące rozdzielnic

Polska Norma PN-EN 62208 [5] określa wymagania ogólne dotyczące pustych obudów, dostarczanych przez ich producenta, przed zainstalowaniem aparatury rozdzielczej i sterowniczej. W normie tej zamieszczono ogólne definicje, klasyfikacje i charakterystyki oraz wymagania dotyczące badań obudów używanych jako części rozdzielnic i sterownic zgodnych z normami serii EN 60439, o znamionowym napięciu nie większym niż 1000 V prądu przemiennego lub 1500 V prądu stałego, przeznaczonych do ogólnych zastosowań wnętrzowych lub napowietrznych.

W większości przypadków rozdzielnice oferowane są z wyposażeniem. W związku z tym muszą spełniać postanowienia zawarte w wieloczęściowej normie PN-EN 61439 (tabela 1.).

Tabela 1. Zakresy norm dotyczących rozdzielnic

Pozycja w wykazie materiałów źródłowych

Nr normy

Zakres

Symbol stosowany do oznaczania rozdzielnic

5

PN-EN 62208:2011

Puste obudowy

 

6

PN-EN 61439-1:2011

Rozdzielnice – wymagania ogólne

 

7

PN-EN 61439-2:2011

Rozdział energii

Zestawy – PCS

8

PN-EN 61439-3:2012

Obsługa przez osoby postronne

DBO

9

PN-EN 61439-4:2013-06

Teren budowy

ACS

10

PN-EN 61439-5:2015-02

Sieci publiczne

PENDA

12

PN-EN 60079-0:2013-03

Przeciwwybuchowe

 

Jej część pierwsza PN-EN 61439-1:2011 [6] zawiera warunki eksploatacji, wymagania konstrukcyjne, cechy techniczne oraz badania dotyczące zestawów rozdzielnic i sterownic niskonapięciowych stacjonarnych lub przenośnych, w obudowach i bez nich, przeznaczonych do pracy przy napięciu znamionowym nieprzekraczającym 1000 V prądu przemiennego bądź 1500 V prądu stałego. Norma zawiera wymagania dla urządzeń zainstalowanych w obiektach budowlanych oraz w warunkach specjalnych (na statkach, w pojazdach szynowych, w urządzeniach dźwigowych, w strefach zagrożonych wybuchem), a także przeznaczonych do powszechnego użytku (do obsługi przez osoby nieprzeszkolone).

Część druga PN-EN 61439-2:2011 [7] formułuje wymagania dla rozdzielnic do rozdziału energii – zestawów rozdzielnic i sterownic (Zestawy – PCS), których napięcie znamionowe nie przekracza 1000 V prądu przemiennego lub 1500 V stałego.

W przypadku rozdzielnic zaprojektowanych do użytkowania w specjalnych warunkach eksploatacji, np. na statkach lub w pojazdach szynowych, muszą one dodatkowo spełniać odpowiednie wymagania określone w stosownych normach (np. dla statków jest to PN- IEC 60092-302).

Norma [7] dotyczy wszystkich zestawów rozdzielnic, bez względu na to, czy są one projektowane, produkowane i sprawdzane jako pojedyncze wykonania, czy całkowicie znormalizowane i wytwarzane w dużych ilościach. Norma [7] nie dotyczy urządzeń i samodzielnych elementów, takich jak rozruszniki silników, rozłączniki bezpiecznikowe, wyposażenie elektroniczne itp., które spełniają wymagania zawarte w stosownych normach wyrobu.

Rozdzielnice DBO

Rozdzielnic i sterownic tablicowych przeznaczonych do obsługi przez niewykwalifikowane osoby, zwane w przepisach „postronnymi”, dotyczy PN-EN 61439-3:2012 [8]. Urządzenia te w normie oznaczone są symbolem „DBO” i zgodnie z przyjętymi kryteriami są to rozdzielnice przystosowane do użytkowania przez osoby postronne, które mogą przy ich obsłudze wykonywać czynności łączeniowe oraz wymieniać wkładki topikowe. Założono przy tym, że obwody wyjściowe zawierają odpowiednie urządzenia ochronne. W rozdzielnicach tych napięcie znamionowe względem ziemi nie może przekraczać 300 V prądu przemiennego, prąd znamionowy (Inc) obwodu wyjściowego nie powinien osiągać wyższej wartości niż 125 A, zaś prąd znamionowy (InA) DBO przekraczać 250 A. Są to rozdzielnice stacjonarne i osłonięte, przeznaczone do użytku wnętrzowego lub napowietrznego. DBO mogą mieć wbudowane również urządzenia sterownicze i/lub sygnalizacyjne związane z rozdziałem energii elektrycznej.

Norma ma zastosowanie do wszystkich ich typów, niezależnie od tego, czy zostały zaprojektowane, wyprodukowane i zweryfikowane indywidualnie, czy też są w pełni znormalizowanie i wytwarzane masowo. Przepis nie dotyczy natomiast urządzeń indywidualnych i do niezależnych komponentów, takich jak wyłączniki, rozłączniki bezpiecznikowe, sprzęt elektroniczny itp., które powinny spełniać wymagania odpowiednich norm wyrobu.

Teren budowy

Część czwarta PN-EN 61439-4:2013-06 [9] poświęcona jest rozdzielnicom i sterownicom niskonapięciowym przeznaczonym do instalowania na terenie budowy (ACS). Ich napięcie znamionowe nie może przekraczać 1000 V prądu zmiennego lub 1500 V przy prądzie stałym. Są to urządzenia zaprojektowane do stosowania na terenach budów, tzn. tymczasowych miejsc pracy, do których osoby postronne nie mają dostępu i gdzie wykonuje się prace budowlane, instalacje, naprawy, zmiany lub rozbiórki nieruchomości (obiektów) bądź prowadzi się roboty publiczne czy też prace wydobywcze lub tym podobne działania. ACS mogą być urządzeniami przewoźnymi (częściowo przytwierdzonymi) lub mobilnymi z obudową.

W sieciach publicznych

Zestawów przeznaczonych do umieszczania w sieciach publicznych dotyczy część 5. normy PN-EN 61439-5:2015-02 [10]. Określone są one symbolem PENDA. Są to rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe stacjonarne wykorzystywane do dystrybucji mocy w sieciach publicznych w układach trójfazowych, dla których napięcie znamionowe nie przekracza 1000 V AC. Przystosowane do używania w pomieszczeniach i na zewnątrz, ale modele zewnętrzne mogą być instalowane w miejscach ogólnie dostępnych, zakładając, że obsługiwać je będą tylko osoby wykwalifikowane. Norma określa wymagania konstrukcyjne, parametry techniczne oraz testy dla PENDA. Zgodnie z nią mogą one zawierać urządzenia sterowania i sygnalizacji, związane z dystrybucją energii elektrycznej. Przepis ten ma zastosowanie do wszystkich PENDA, projektowanych i produkowanych zarówno jednostkowo, jak i seryjnie. Nie dotyczy natomiast poszczególnych urządzeń i niezależnych komponentów, takich jak rozruszniki, rozłączniki bezpiecznikowe, sprzęt elektroniczny itp., które winny spełniać wymagania odpowiednich dla nich norm.

W wykonaniu przeciwwybuchowym

Podstawowe wytyczne dla obudów w wykonaniu przeciwwybuchowym zawiera PN-EN 60079-0:2006 [12]. Określono tu ogólne zasady w zakresie produkcji, badań oraz znakowania urządzeń elektrycznych przeznaczonych do stosowania w przestrzeniach zagrożonych wybuchem. Podano także podział oraz definicje urządzeń elektrycznych, wpustów kablowych Ex, części i podzespołów Ex. Ustalono wymagania dla niemetalowych obudów i ich części, obudów ze stopów lekkich, elementów mocujących blokady wykorzystywane do zabezpieczenia izolatorów przepustowych, materiałów stosowanych do spajania, części i podzespołów Ex, skrzynek zaciskowych, zacisków do podłączania przewodów ochronnych lub wyrównawczych, wpustów kablowych i rurowych do maszyn wirujących, aparatury łączeniowej, bezpieczników topikowych, wtyczek i gniazdek, opraw oświetleniowych, lamp mocowanych na hełmach oraz ręcznych. Podano także metody badań i system znakowania.

Wszystkie wymienione wyżej normy obowiązują bezpośrednio producentów sterownic i rozdzielnic, natomiast dla pomiarowców, projektantów, wykonawców mają znaczenie informacyjne oraz formalne. Obowiązkiem producenta jest wytworzenie produktu zgodnie z normami i przeprowadzenie sprawdzeń zgodnie z Polską Normą [6]. O sprawdzeniach tych będzie mowa w następnej części niniejszego cyklu poświęconego tym wyrobom budowlanym. Wykonawca robót oraz inspektor nadzoru inwestorskiego powinni jedynie domagać się od dostawcy potwierdzenia spełniania wymogów normatywnych. Do ich obowiązków należą również sprawdzenia przeprowadzane po zakończeniu robót i obejmujące całość wykonanych instalacji, w tym także prawidłowość połączeń w rozdzielnicach.

 

 

Materiały źródłowe:

  1. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 8 czerwca 2017 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy Prawo budowlane (Dz.U. z 2017 r. poz. 1332).
  2. Rozporządzenie ministra infrastruktury i budownictwa z 14 listopada 2017 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2017 r. poz. 2285).
  3. Obwieszczenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 28 sierpnia 2003 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.).
  4.  Rozporządzenia ministra gospodarki z 28 marca 2013 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 492).
  5. PN-EN 62208:2011 Puste obudowy do rozdzielnic i sterownic niskonapięciowych – Wymagania ogólne.
  6. PN-EN 61439-1:2011 Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 1: Postanowienia ogólne.
  7. PN-EN 61439-2:2011 Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 2: Rozdzielnice i sterownice do rozdziału energii elektrycznej.
  8. PN-EN 61439-3:2012 Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 3: Rozdzielnice tablicowe przeznaczone do obsługiwania przez osoby postronne (DBO).
  9. PN-EN 61439-4:2013-06 Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 4: Wymagania dotyczące zestawów przeznaczonych do instalowania na placu budowy (ACS).

10. PN-EN 61439-5:2015-02 Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 5: Zestawy do dystrybucji mocy w sieciach publicznych.

11. PN-EN 60529:2003 Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (kod IP).

12. PN-EN 60079-0:2013-06 Urządzenia elektryczne w przestrzeniach zagrożonych wybuchem gazów – Część 0: Wymagania ogólne.

Autor: mgr inż. Janusz Strzyżewski członek Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych, członek Polskiego Komitetu Oświetleniowego SEP, członek Izby Inżynierów Budownictwa