Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu jest urządzeniem problematycznym z punktu widzenia przepisów, projektowania i wykonawstwa.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra ds. infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 nr 75, poz. 690), paragrafem 183, przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) to urządzenie odcinające dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru, m.in.:

  • stałe i półstałe urządzenia gaśnicze,

  • systemy sygnalizacji pożarowej,

  • urządzenia wchodzące w skład dźwiękowego systemu ostrzegawczego,

  • oświetlenie ewakuacyjne,

  • przeciwpożarowe klapy oddymiające,

  • kurtyny dymowe,

  • drzwi i bramy przeciwpożarowe,

  • dźwigi dla ekip ratowniczych.

Ponadto rozporządzenie zaznacza, że PWP powinien być montowany w budynkach o kubaturze przekraczającej 1000 m3 bądź w strefach zagrożonych wybuchem. Kolejnym obostrzeniem jest zapis, że PWP nie może powodować samoczynnego załączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego) z wyjątkiem źródła zasilającego oświetlenie awaryjne, jeżeli występuje w budynku.

Co więcej, PWP powinien być zamontowany w pobliżu głównego wejścia do budynku lub złącza.

Warto w tym miejscu zaznaczyć, że przywołane rozporządzenie mówi o funkcji PWP, ale nie wymienia żadnych konstrukcyjnych bądź technicznych wymogów w zakresie urządzenia bądź zestawu urządzeń, które taką funkcję miałyby pełnić.

Innym dokumentem, który w swej treści odnosi się do PWP, jest rozporządzenie ministra infrastruktury i budownictwa z 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1966). W tym rozporządzeniu w załączniku nr 1 PWP jest wymieniony jako zestaw bądź jako elementy składowe PWP:

  • urządzenia uruchamiające,

  • urządzenia sygnalizujące,

  • urządzenia wykonawcze.

Powyższe rozporządzenie przypisuje PWP do Krajowego systemu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych nr 1. Nakłada na producenta PWP obowiązki:

  • określenie typu wyrobu budowlanego,

  • prowadzenie zakładowej kontroli produkcji,

  • badań próbek.

Ponadto wyrób musi być badany przez akredytowaną jednostkę certyfikującą (po uzyskaniu krajowej oceny technicznej). Wiąże się to m.in. z badaniami próbek, wizytacją zakładu produkcyjnego, a finalnie wydaniem krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych. Od 1 lipca 2018 r. zestawy PWP powinny spełniać te wymagania.

Warto wspomnieć w tym miejscu, że myląca jest nazwa samego urządzenia (zestawu), PWP bowiem nie pełni roli ochrony przed pożarem lub jego skutkami. Jego zadaniem jest odcięcie zasilania od budynku podczas akcji ratowniczo-gaśniczej.

Projektowanie

Zgodnie z rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych i administracji z 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (Dz.U. z 2015 r. poz. 2117) – dokładniej § 5, ustęp 1 – projektant musi uzgodnić projekt z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Uzgodnienia muszą być poświadczone popisem i pieczęcią rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż. Następnie rzeczoznawca powiadamia komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej właściwego dla miejsca inwestycji o uzgodnieniu projektu budowlanego. Warto również pamiętać, że uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. nie zwalnia projektanta od odpowiedzialności. Jeśli budynek zostanie wykonany niezgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej, to może on nie otrzymać pozwolenia na użytkowanie w momencie odbioru przez Straż Pożarną.

Warto przy tej okazji zauważyć, że często bywa tak, iż z punktu widzenia rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż. przeciwpożarowy wyłącznik prądu to ręczny przycisk uruchamiający (rys. 2) właściwy aparat znajdujący się w rozdzielnicy głównej (RG) budynku. Z punktu widzenia projektanta PWP to aparat wykonawczy w RG budynku typu wyłącznik lub rozłącznik (rys. 1). Zdarza się, że prowadzi to do nieporozumień w trakcie uzgodnień projektu.

Inną dyskusyjną kwestią jest lokalizacja PWP. Zgodnie z rozporządzeniem ministra ds. infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, miejscem montażu PWP jest pobliże głównego wejścia do budynku. Rodzi się pytanie, jak zachować się przy projektowaniu np. galerii handlowej posiadającej więcej niż jedno wejście do budynku?

Rys. 1. Wyłącznik kompaktowy

Jedynym dokumentem opisującym etapy projektowania PWP jest norma wydana i opracowana przez Stowarzyszenie Elektryków Polskich N-SEP-E-005, załącznik B.

Jej główne postanowienia to:

  • elementem wykonawczym może być aparat typu wyłącznik lub rozłącznik,

  • jeśli stosowany jest aparat typu wyłącznik, jego parametry muszą być tak dobrane, by zapewnić selektywność działania zabezpieczeń,

  • sterowanie PWP może być miejscowe lub zdalne. Decyzję podejmuje projektant instalacji w porozumieniu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.,

  • w przypadku sterowania zdalnego zaleca się stosowanie aparatu typu rozłącznik w połączeniu z wyzwalaczem wzrostowym, który to sterowany jest ręcznym przyciskiem umiejscowionym przy głównym wejściu do budynku,

Rys. 2. Ręczny przycisk uruchamiający PWP

  • element wykonawczy PWP powinien być montowany w rozdzielnicy głównej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej.

Sterowanie zdalne PWP

W przypadku sterowania zdalnego PWP w praktyce spotyka się dwie metody. W obu przypadkach zadziałanie PWP jest powodowane przez zbicie szybki przycisku i tym samym sterowanie wyzwalaczem montowanym do głównego aparatu typu wyłącznik lub rozłącznik.

Metoda wzrostowa – wykorzystuje się wyzwalacz wzrostowy (zwany kolokwialnie cewką wybijakową) do otwarcia styków aparatu podstawowego. Wadą tego rozwiązania jest brak możliwości zdalnego sterowania w przypadku zaniku zasilania. W konsekwencji zawsze powinna być możliwość ręcznego sterowania aparatem podstawowym.

Dobrą praktyką jest stosowanie ręcznych przycisków do sterownia PWP z podświetleniem, aby strażacy, zanim przystąpią do akcji gaśniczej, mieli pewność, że zasilanie zostało odłączone. Warto też zauważyć, że po zbiciu szybki przycisk pozostaje w pozycji załączonej, co w przypadku zaniku zasilania i jego powrocie spowoduje zadziałanie PWP i nie doprowadzi do niebezpiecznej sytuacji, kiedy akcja ratowniczo-gaśnicza odbywa się przy wciąż zasilonym obiekcie. W praktyce metoda wzrostowa jest spotykana częściej niż opisywania poniżej metoda zanikowa.

Metoda zanikowa – polega na wykorzystaniu wyzwalacza podnapięciowego (zanikowego) w celu zdalnego otwarcia styków aparatu podstawowego. Wadą tego rozwiązania jest możliwość utraty zasilania w instalacji na skutek chwilowego zapadu napięcia, które to zjawisko bywa dość powszechne. Przerwa w zasilaniu z punktu widzenia ciągłości zasilania oraz ekonomii jest zjawiskiem wysoce niepożądanym. W przypadku obiektu typu szpital taka sytuacja byłaby niedopuszczalna. Aby uniewrażliwić taki PWP na chwilowe zapady napięcia, należałoby zastosować zasilacz gwarantowany typu UPS. Samo urządzenie powinno być na tyle szybkie, by zareagować, zanim dojdzie do zadziałania wyzwalacza podnapięciowego, np. UPS w topologii online (ciągła konwersja). Takie rozwiązanie pociąga za sobą dużo większe koszty, baterie i samo urządzenie musi być serwisowane i jak każde urządzenie − UPS może ulec awarii. Same baterie zazwyczaj w ciągu dwóch lat należy wymienić na nowe, co zwiększa koszt PWP z biegiem lat. W praktyce metoda zanikowa jest rzadziej stosowana w przypadku PWP.

Rys. 3. Fragment schematu rozdzielnicy z PWP

Dobór przewodów

Przewody zasilające urządzenia elektryczne, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru, powinny gwarantować ciągłość zasilania przez czas wymagany do uruchomienia i działania urządzenia. Czas ten może być ograniczony do 30 minut, jeśli przewody są w obrębie przestrzeni chronionej stałymi urządzeniami gaśniczymi. Same przewody powinny być odporne na działanie wody.

Przewody powinny spełniać normy przywołane w rozporządzeniu ministra ds. infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r.:

  • seria PN-IEC 60364,

  • seria PN-HD 60364.

Podczas wyboru uwzględnia się:

  • wytrzymałość mechaniczną,

  • długotrwałą obciążalność prądową,

  • odporność zwarciową,

  • dopuszczalny spadek napięcia,

  • samoczynne wyłączenie zasilania.

Ponadto należy wziąć pod uwagę spodziewaną temperaturę pożaru.

Uwagi końcowe

PWP jest urządzeniem problematycznym z punktu widzenia przepisów, projektowania i wykonawstwa. Przepisy nie wskazują konkretnego rozwiązania, w Polsce nie ma producentów PWP jako zestawu urządzeń, a w praktyce kilka różnych aparatów pełni wspólnie jego funkcje. Jedyna norma opisująca projektowanie z punktu widzenia elektrycznego nie jest wymieniana w rozporządzeniach, co oznacza, że jest do dobrowolnego stosowania. Skutkuje to brakiem ujednolicenia rozwiązań w skali kraju i może prowadzić do niepotrzebnych nieporozumień na etapach projektowania, uzgadniania projektu, a wreszcie wykonania.

Literatura:

  1. Rozporządzenie ministra infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. nr 75 poz. 690 z późniejszymi zmianami).

  2. Rozporządzenie ministra infrastruktury i budownictwa z 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym.

  3. Rozporządzenie ministra spraw wewnętrznych i administracji z 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej.

  4. Norma SEP N-SEP-E-005, Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń przeciwpożarowych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru.

  5. Instalacje elektryczne do zasilania urządzeń elektrycznych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Zagadnienia wybrane – J. Wiatr, M. Orzechowski, Grupa Medium, 2016. wydanie I.

  6. www.moeller.pl Katalog Aparaty i osprzęt elektryczny niskiego napięcia 2017.

Autor: inż. Bartłomiej Jaworski, absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej kierunku automatyka i robotyka, członek oddziału warszawskiego SEP oraz Komitetu Technicznego SPAE w Krajowej Izbie Gospodarczej Elektroniki i Telekomunikacji, menedżer produktu w firmie Eaton Electric zajmujący się zabezpieczeniami niskiego napięcia.