Eksploatacja i badanie okresowe obuwia elektroizolacyjnego

Eksploatacja i badanie okresowe obuwia elektroizolacyjnego

Eksploatacja i badanie okresowe obuwia elektroizolacyjnego

Dla zapewnienia bezpieczeństwa pracowników w pracach związanych z obsługą urządzeń i instalacji elektrycznych stosuje się elektroizolacyjne środki ochronne, spełniające określone wymagania i dopuszczone do użytkowania. Jednym z takich środków jest obuwie elektroizolacyjne.

Obuwie elektroizolacyjne chroni przed porażeniem elektrycznym, zapobiegając przepływowi prądu rażenia przez ciało człowieka poprzez stopy. Obuwie to zmniejsza ryzyko porażenia prądem elektrycznym. Powinno być nakładane na buty stosowane w pracy. Obuwie elektroizolacyjne należy używać jednocześnie z innym elektroizolacyjnym sprzętem ochronnym, takim jak rękawice, drążki elektroizolacyjne, osłony, maty i pomosty elektroizolacyjne.

W ramach obuwia elektroizolacyjnego wyróżniamy półbuty do 15 lub 20 kV i kalosze elektroizolacyjne. Te drugie są tylko do napięcia 1 kV. Klasa elektryczna 00 jest przeznaczona do instalacji o napięciu znamionowym do 500 V napięcia przemiennego i do 750 V napięcia stałego, klasa elektryczna 0 – do instalacji o napięciu znamionowym do 1000 V napięcia przemiennego i do 1500 V napięcia stałego.

Wymagania dla obuwia elektroizolacyjnego są zawarte w:

  • dyrektywie 89/686/EWG,

  • normie PN-EN 50321:2002 Obuwie elektroizolacyjne do prac przy instalacjach niskiego napięcia,

  • kryteriach KOW/S-01/2015 „Obuwie elektroizolacyjne do prac przy napięciu powyżej 1 kV napięcia przemiennego” (opracowanie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego),

  • rozporządzeniu ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej (Dz.U. z 2005 r. nr 259, poz. 2173).

Właściwości elektroizolacyjne

Każdy nowy półbut poddawany jest przez producenta kontroli – badaniu elektrycznemu napięciowemu z zastosowaniem napięcia probierczego odpowiedniego do jego klasy. W rezultacie pozytywnego wyniku kontroli następuje znakowanie numerem seryjnym i datą produkcji.

Obuwie o właściwościach elektroizolacyjnych jest stosowane jako dodatkowy środek ochronny i w sytuacjach zagrożenia porażeniem prądem elektrycznym nie może być używane jako jedyny środek ochronny. W warunkach zagrożenia porażeniem prądem elektrycznym należy dodatkowo stosować inne, podstawowe wyposażenie ochronne wynikające z przeprowadzonej oceny ryzyka.

Właściwości elektroizolacyjne obuwia należy potwierdzać przez przeprowadzanie badań okresowych w laboratoriach badawczych w odstępach czasowych nie dłuższych niż 6 miesięcy. Czasookres badań okresowych powinien być dostosowany do stopnia intensywności i warunków użytkowania obuwia na podstawie przeprowadzonej oceny ryzyka. Również w przypadku podejrzenia, że warunki użytkowania, nieodpowiedniego czyszczenia lub przechowywania mogły być przyczyną utraty właściwości elektroizolacyjnych obuwia, należy je przed ponownym skierowaniem do użytkowania poddać kontrolnemu badaniu elektrycznemu. Pozytywny wynik kontroli okresowej powinien być potwierdzony wystawieniem odpowiedniego świadectwa (protokołu) z przeprowadzonych badań i odnotowaniem nieprzekraczalnego terminu następnej kontroli okresowej na obuwiu. Obuwie ma przewidziane miejsce do wpisywania terminów kontroli okresowych nadrukowane na zewnętrznej stronie cholewki. Zwykle obuwie po badaniu jest znakowane specjalnie do tego wykonaną pieczątką lub drukarką przemysłową.

Przechowywanie

Obuwie należy przechowywać, w opakowaniu fabrycznym, w stanie suchym, czyste, w temperaturze zalecanej przez producenta zwykle około 20ºC. Nie powinno być zgięte, ściśnięte, umieszczone w pobliżu źródła ciepła, wystawione na działanie promieniowania słonecznego lub silnego światła sztucznego, ozonu i innych substancji szkodliwie działających na gumę. Buty prawidłowo przechowywane i konserwowane wolniej ulegają procesom starzenia, będą służyć dłużej, a tym samym stanowić mniejszy koszt dla właściciela. Półbuty czy kalosze są zwykle produkowane w kilku rozmiarach i należy dopasować jego rozmiar do używanego obuwia roboczego.

Użytkowanie obuwia elektroizolacyjnego

Przed użyciem obuwia należy sprawdzić poprzez oględziny, czy nie uległo uszkodzeniom oraz czy od daty ostatniego badania lub produkcji nie minęło więcej niż 6 miesięcy. Terminy kontroli okresowych powinny być odnotowane na zewnętrznej stronie cholewki w przeznaczonej do tego tabliczce. Należy również upewnić się, czy klasa obuwia odpowiada znamionowym wartościom występujących napięć. Jeżeli zachodzi podejrzenie uszkodzenia lub przekroczony został półroczny okres od daty ostatniego badania, należy przed użyciem przeprowadzić okresowe badanie elektryczne.

Obuwie zużyte lub uszkodzone oraz z przekroczonym terminem badania okresowego powinno zostać wycofane z użytkowania.

Za nieprzydatne do użytkowania uważa się obuwie, w którym stwierdzono uszkodzenia lub zużycie, czego oznakami są:

  • spękania wierzchniej warstwy gumy powyżej połowy jej grubości,

  • spękane lub nadpalone wierzchy,

  • silne starcie gumy na nosku,

  • spękania na podeszwach,

  • odklejanie się podeszwy od cholewy,

  • przekłucie, przecięcie lub inne uszkodzenie mechaniczne,

  • starcie występów urzeźbienia spodu.

Rys. 1. Przykłady widocznych uszkodzeń obuwia elektroizolacyjnego wyprodukowanego w lipcu 2016 roku.

Rys. 2. Przykłady widocznych uszkodzeń – spękań starego obuwia elektroizolacyjnego

Po użyciu obuwia producenci zalecają wyczyszczenie go wodą z mydłem przy użyciu delikatnej gąbki oraz wysuszenie z dala od urządzeń grzewczych. Smarowanie emulsją silikonową opóźnia starzenie gumy. Wskazane jest unikanie kontaktu z benzyną, parafiną, olejami i rozpuszczalnikami.

Oznakowanie obuwia

Każda sztuka obuwia elektroizolacyjnego powinna być oznakowana w sposób trwały i zawierać następujące informacje:

  • nazwa handlowa i numer artykułu,

  • oznaczenie CE – znak zgodności,

  • numer jednostki notyfikowanej sprawującej nadzór, np. 1437,

  • dyrektywa Środków Ochrony Indywidualnej – 89/686/EEC,

  • nazwa i logo producenta marki,

  • symbol podwójnego trójkąta, KLASA 0, 00, 15 kV lub 20 kV – oznacza właściwości elektroizolacyjne butów używanych do pracy przy urządzeniach o napięciu odpowiednim dla danej klasy,

  • data produkcji,

  • numer seryjny,

  • tabela do wpisywania nieprzekraczalnych terminów kolejnych kontroli – badań okresowych,

  • rozmiar obuwia.

Nie stosuje się oznaczeń barwnych.

Badanie okresowe obuwia

Okresowe badania wykonuje się w laboratoriach wysokiego napięcia.

Rys. 3. Przykładowe wysokonapięciowe stanowisko do badania obuwia elektroizolacyjnego

Sprzęt dostarczony do badania powinien być czysty. Badanie składa się z:

  • przeprowadzenia oględzin,

  • wykonania prób elektrycznych,

  • wysuszenia sprzętu ochronnego,

  • oznakowania go w sposób trwały (data następnego badania),

  • oraz sporządzenia protokołu pomiarowego (świadectwa badania okresowego).

Podczas oględzin należy dokonać oceny wzrokowej stanu technicznego oraz oznakowania sprzętu ochronnego. Oględziny powinny być przeprowadzane przez osobę o wzroku normalnym lub skorygowanym, bez stosowania dodatkowego powiększenia.

Badanie elektryczne polegające w skrócie na zmierzeniu prądu upływu dla każdego egzemplarza obuwia zanurzonego w wodzie i napełnionego wodą. Jeżeli prąd upływu jest mniejszy od dopuszczalnego dla danej klasy obuwia, obuwie otrzymuje ocenę pozytywną, jest znakowane i przygotowywany jest protokół z badań potwierdzający pozytywny wynik badania.

Tabela 1. Wartości napięć probierczych dla obuwia elektroizolacyjnego

Obuwie elektroizolacyjne

Wymagania według

PN-EN 50321:2002

KOW/S-01/2015

Klasa napięciowa

00

0

15 kV

20 kV

Napięcie probiercze przemienne badania napięciowego [kV]

2,5

5

15

20

Każdy egzemplarz badanego obuwia należy wypełnić wodą o rezystywności ≤100 Ω·m i zanurzyć w zbiorniku z wodą do odpowiedniej głębokości podanej w normie [2] lub wytycznych CIOPPIB [1]. Woda w badanym obuwiu poprzez np. metalowy łańcuszek w niej zanurzony oraz połączony z jednym biegunem źródła napięcia probierczego stanowi jedną z elektrod pomiarowych. Drugą elektrodą jest woda w zbiorniku połączona z drugim biegunem źródła napięcia probierczego. Napięcie probiercze może być przemienne lub stałe.

Rys. 4. Przykład badania elektrycznego obuwia elektroizolacyjnego

Ważne: Część badanego półbuta lub kalosza elektroizolacyjnego powyżej poziomu wody powinna być sucha. Wartość napięcia probierczego powinna być zgodna z wartością wymaganą dla danej klasy obuwia (tabela 1.). Napięcie probiercze przemienne powinno mieć początkowo małą wartość i powinno być zwiększane stopniowo ze stałą prędkością ok. 1 kV/s, aż do uzyskania określonego poziomu lub wystąpienia uszkodzenia i przebicia badanego sprzętu. Czas trwania badania napięciowego powinien wynosić 1 minutę. Czas ten należy mierzyć od chwili uzyskania stałej wartości napięcia probierczego. Prąd upływu zmierzony zgodnie z wymienionymi warunkami nie powinien przekraczać wartości podanych normie [2] lub wytycznych CIOPPIB [1], czyli mniej niż 14 mA w zależności od klasy obuwia elektroizolacyjnego i jego konstrukcji [1]. Obuwie, które podczas badania wysokim napięciem ulegnie przebiciu, na skutek przepływu zbyt dużego prądu przez obuwie lub zdyskwalifikowane na podstawie oględzin, powinno być w sposób widoczny rozcięte – uszkodzone, aby każdy od razu widział, że nie nadaje się ono do użytkowania.

Po badaniu mokre obuwie należy wysuszyć, stosuje się do tego celu różne techniki. Dwie przykładowe konstrukcje przedstawia rysunek 5. Konstrukcja z lewej strony – bardzo prosta to właściwie wieszak, na którym obuwie wysycha samo. Konstrukcja z prawej strony jest wyposażona w grzałki oraz wentylator i umożliwia skrócenie czasu schnięcia obuwia po badaniu elektrycznym. Obuwie jest zawieszane na dyszach, z których wydmuchiwane jest ciepłe powietrze.

Rys. 5. Przykładowe stanowisko do suszenia obuwia elektroizolacyjnego po badaniu elektrycznym z wykorzystaniem zanurzenia w wodzie

Obuwie, które przeszło badania z wynikiem pozytywnym po wysuszeniu jest znakowane datą następnego badania. Stanowisko badawcze jednostki wykonującej elektryczne badania okresowe powinno być atestowane (okresowo sprawdzane) przez właściwą instytucję certyfikacyjną.

Dokumentacja z przeprowadzonych badań

Protokół pomiarowy powinien zawierać niezbędne informacje, takie jak:

  • dane kontaktowe jednostki badającej (nazwę, adres, telefon laboratorium wykonującego badanie),

  • identyfikator/numer świadectwa badania okresowego,

  • nazwę i adres zleceniodawcy badania okresowego,

  • opis przedmiotu badania z jego numerem identyfikacyjnym,

  • opis zakresu i metody badania,

  • warunki i wyniki badania,

  • datę wykonania badania,

  • nazwiska i podpisy osób wykonujących badanie,

  • ocenę końcową,

  • datę następnego badania okresowego.

Oryginał świadectwa badania okresowego laboratorium przekazuje zleceniodawcy/użytkownikowi, pozostawiając sobie w archiwum jego kopię. Laboratorium prowadzi również rejestr wykonanych badań okresowych.

 

Materiały źródłowe:

  1. KOW/S-01/2015 „Obuwie elektroizolacyjne do prac przy napięciu powyżej 1 kV napięcia przemiennego” (opracowanie Centralnego Instytutu Ochrony Pracy – Państwowego Instytutu Badawczego).

  2. Norma PN-EN 50321:2002 Obuwie elektroizolacyjne do prac przy instalacjach niskiego napięcia.

  3. Rozporządzenie ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej. Dz.U. z 2005 r. nr 259, poz. 2173 (wdraża postanowienia dyrektywy 89/686/EWG).

  4. Karta katalogowa półbutów elektroizolacyjnych Antyamper 20 kV firmy SECURA B.C. Sp. z o.o.

  5. Karta katalogowa wysokonapięciowego mobilnego stanowiska probierczego MSP-100 firmy Hubix

Autor: mgr inż. Grzegorz Basek Specjalista ds. pomiarów elektrycznych, absolwent Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej
Słowa kluczowe:
obuwie elektroizolacyjne