Błędy w procedurach bezpieczeństwa przy wykonywaniu czynności kontrolno-pomiarowych

Błędy w procedurach bezpieczeństwa przy wykonywaniu czynności kontrolno-pomiarowych

Błędy w procedurach bezpieczeństwa przy wykonywaniu czynności kontrolno-pomiarowych

Czynności kontrolno-pomiarowe wiążą się z wysokim ryzykiem, ponieważ zgodnie z Polską Normą PN-HD 60364:6 wykonywane są w warunkach zbliżonych do normalnej eksploatacji (urządzenia i instalacje pracują), a przecież badana instalacja może być uszkodzona.

Prace kontrolno-pomiarowe należy wykonywać zgodnie z wytycznymi Instrukcji Eksploatacji, która powinna spełniać wymagania rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650) oraz rozporządzenia ministra gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 492).

Brak pisemne polecenia wykonania pracy

Czynności kontrolno-pomiarowe mogą być prowadzone przy niesprawnych urządzeniach, co może stanowić zagrożenie dla zdrowia i życia. Dlatego zaleca się zachowanie rozwagi oraz dostosowanie działań do panujących warunków. Wszelkie czynności przy urządzeniach niewyłączonych spod napięcia powinny być poprzedzone otrzymaniem pisemnego polecenia wykonania pracy, które zawiera co najmniej:

  1. numer polecenia,

  2. określenie osób odpowiedzialnych za organizację oraz wykonanie pracy,

  3. określenie zakresu prac do wykonania i strefy pracy,

  4. określenie warunków i środków ochronnych niezbędnych do zapewnienia bezpiecznego przygotowania i wykonania poleconych prac,

  5. wyznaczenie terminu rozpoczęcia i zakończenia prac oraz przerw w ich wykonaniu.

Prowadzący eksploatację może określić dodatkowy zakres informacji, które powinny zostać umieszczone w poleceniu pisemnym. Prowadzący eksploatację jest „najbliżej” urządzeń i ma najlepszą wiedzę na temat ich stanu technicznego oraz osób wykonujących czynności kontrolno-pomiarowe. Dlatego opisane w instrukcji eksploatacji wzorce pisemnego polecenia na prace są skutecznym środkiem organizacyjnym ograniczającym ryzyko zawodowe.

Pisemne polecenie wykonania pracy jest często zaniedbywanym środkiem organizacyjnym, co skutkuje wypadkami lub zdarzeniami potencjalnie wypadkowymi. Istotne w pisemnym poleceniu jest to, że wymienia z imienia i nazwiska osoby spełniające określone funkcje podczas prac (np. poleceniodawca, koordynujący). Uniemożliwia to rozmycie odpowiedzialności za czynności wykonywane np. według wadliwej instrukcji/polecenia. Uważa się więc, że wymienienie w poleceniu funkcji osób zaangażowanych w akcje pomiarową wpłynie na ich rzetelne wywiązanie się z obowiązków.

Złe przygotowanie do pomiarów

Jedną z podstawowych czynności jest dopuszczenie do prac. Trzeba tu uwzględnić zagrożenia, które mogą wyniknąć z nietypowych sytuacji. Na przykład pomiary impedancji pętli zwarcia wykonuje się przy załączonych urządzeniach, o tym oczywiście pomiarowiec wie i kalkuluje w pracy niebezpieczeństwo porażenia. Gorzej jest w przypadku pomiarów rezystancji izolacji, gdzie czynności wykonuje się bez napięcia. A co w przypadku, kiedy pomimo wyłączenia napięcia pojawi się ono na instalacji?

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 492) wykonywanie prac przy urządzeniach i instalacjach elektrycznych odłączonych od napięcia wymaga:

  • zastosowania odpowiedniego zabezpieczenia przed przypadkowym załączeniem napięcia,

  • oznaczenia miejsca wyłączenia,

  • sprawdzenia, czy nie występuje napięcie na odłączonych urządzeniach i instalacjach elektrycznych,

należy także:

  • uziemić wyłączone urządzenia i instalacje elektryczne,

  • oznaczyć strefę pracy znakami lub tablicami bezpieczeństwa.

Warto zwrócić uwagę, że rozporządzenie nie wymaga sprawdzenia wskaźnika obecności napięcia czy określenia typu wskaźnika. W firmach profesjonalnych (np. zakładach energetycznych) niedopuszczalne jest użycie innego jak dwupolowy wskaźnik napięcia, nie mówiąc o używaniu wskaźnika, który nie działa prawidłowo.

Bardzo dużo błędów spotyka się przy oznaczaniu MIEJSCA wyłączenia, często oznaczenia zawieszane są na obudowach rozdzielnic zamiast na aparacie w rozdzielnicy, który faktycznie otwiera obwód elektryczny. Taka sama sytuacja występuje w przypadku sprawdzenia obecności napięcia – sprawdzamy je nie tylko na instalacji, ale również na urządzeniu, przy którym będziemy robić pomiary.

W Instrukcji Eksploatacji dobrze jest rozszerzyć zapisy rozporządzenia o sprawdzenie wskaźników, używanie tylko dwupolowych i wskazanie miejsc oznaczenia wyłączenia, czy sprawdzania obecności napięcia.

Wszystkie dodatkowe opisy i uzupełnienia dostosowane do warunków lokalnych podnoszą bezpieczeństwo wykonywania prac pomiarowych.

Autor: mgr inż. Tomasz Karwat rzeczoznawca IR SEP i NOT, wykładowca Akademii Umiejętności Inżynierskich